Қатордан қолмаслик

Бир неча кун аввал бир жойда кичкина зиёфатда ўтирган эдик. Ош олиб келишди. Ёнимдаги одам емаслигини айтди. Қаршимиздаги киши унга: «Қатордан қолиш керак эмас, олинг», – деб қистади. Емайман, деса ҳам бўлмади. Охири бир-икки қошик олишга мажбур бўлди.

«Қатордан қолмаслик» – коллективистик жамиятнинг асосий ундовларидандир.

Яна бир ибора: “Қаторимиздан хато бўлмайлик”. Бу “даврамиз тўлиқ бўлсин” (ёки “даврадагилардан ҳеч ким ўлмасин, касал бўлмасин”), дегани.

Қатор, давра, жамоа, улфат ва ҳ.к. – коллективистик жамиятнинг асосий категорияларидандр.

4 thoughts on “Қатордан қолмаслик

  1. Алишер ака, мен мана шу “улфатчилик” деган “явление”нинг магзи хакида суровдим. Бу улфат деганидан менда нак туртта давра бор. Лекин мен уларнинг хаммасидан хам чикиб кетишга тайёрману, бунинг иложини килолмаяпман. Уша сиз айтган катордан колмасликми, уртоклар хафа булишади деганми фикрлар халал беради, шекилли. Сизнинг карашларингизда мана шуларга бирон бир жавоб топилармикин, деб уйловдим.

    Like

  2. Коллективистик жамият деганда, биз бугун айнан узбекчиликни тушунамиз. Биз узбекларда хар ерда шунака – бошкалар каторидан колмаслик, бошкалардан ажраб колмаслик, улардан кам булмаслик. Алишер ака, шу улфатчилик деганига канака карайсиз? Сизнинг хам улфатларингиз борми? Бор булса учрашувларингизнинг давомийлиги канака? Шу мавзу мени купдан бери безовта килиб келади-да.

    Like

    1. Муслимбек ака, коллективизм (ва индивидуализм) – бу ижтимоий фанларда анча урганилган феномендир (айникса голландиялик олим Г.Хофстед томонидан). Колаверса, менинг хам икки-уч маколам бор бу нарса хакида. Коллективистик жамият факатгина бизга эмас, балки аксарият Шарк халкларига хос нарсадир. Индивидуалистик жамиятда инсонлар биринчи навбатда шахсий максад два кадриятларга асосланиб иш тутадилар, коллективистик жамиятда эса жамоа кадрияти ва максадлари (шу жумладан кавму-кариндош, ёр-биродар, махала-куй в ах.к.) хар бир одамнинг юриш-туришига катта таъсир килади. Шу билан бирга мен уз маколаларимда бир нарсани курсатишга харакат килганман: очик коллективистик жамиятларда ёпик индивидуализм ва очик индивидуалистик жамиятларда ёпик коллективизм юзага келади. Колаверса, коллективистик жамиятларда индивидуализм узига хос куринишларда хам намоён булади (масалан, купгина аёллар ташкаридан келган одамларга бирдек кийинган туйилиши мумкин, лекин диккат билан караса, уларнинг кийимларида майда-чуйда узига хослик куп булиб, уларнинг индивид сифатида ифодалашга ёрдам беради).
      Улфатчилик – бу хам коллективистик жамиятнинг куринишларидандир. «Улфат» сузининг маъноси «биродар», «дуст», «хамсухбат» ва шунга ухшаган сузларнинг маъносига якин, аммо узига хослиги хам бор, албатта. Улфат, биринчи навбатта, даврадошдир. Масалан, гап уйнайдиганлар улфат хисобланади. Купинча баъзи синфдошлар бутун умр улфатдош булиб колишади. Мен хам мактаб давридан бу каби даврага эгаман. Лекин мен бу даврамиз аъзоларига нисбатан «улфат», деган суздан кура «дуст», деган сузни ишлатган булар эдим.

      Like

Leave a reply to Алишер Файз Cancel reply